Çocuk Gelişiminde Gıda Takviyesi ve Vitaminler

Çocuk Gelişimi ve Vitaminler & Mineraller

Vitaminler, vücutta büyüme, gelişme, enerji kullanımı ile yeni hücre ve dokuların yapımı için gereklidir. Vitaminler özellikle büyüme ve gelişme çağındaki çocuklarda yaşamsal öneme sahiptir. Çocuklarda büyümenin hızlı olduğu 0-2 yaş, 5 yaş ve adolesan dönemde (10 yaştan itibaren) vitamin ile mineral ihtiyacı artar. Bir de bu ihtiyaç, üst solunum yolu enfeksiyonlarının sık görüldüğü kış mevsiminde de artmaktadır.

Normal büyüyen ve sağlıklı beslenen çocuklarda vitamin takviyesine ihtiyaç duyulmaz. Vitamin ihtiyacı özellikle beslenme yetersizliği olan ve her besin grubundan tüketmeyen çocuk ya da erişkinlerde görülür.

Vitaminler “suda eriyen vitaminler” ile “yağda eriyen vitaminler” olmak üzere iki gruba ayrılıyor. B ve C vitaminleri suda eriyen; A, D, E ve K vitaminleri de yağda eriyen vitaminler grubunda yer alıyor. Suda eriyen B ile C vitaminleri fazla alındıklarında idrar yolu ile vücuttan atıldıkları için genellikle sorun oluşturmaz. Bunun aksine yağda eriyen vitaminler vücutta depolandıkları için toksik etki oluşturarak yarar yerine zarar verebilir. Yani vücudun ihtiyacından fazla alındıklarında vücutta birikebilirler.

Vücutta Eksiklik Gösterebilen Vitamin ve Mineraller

L-Arjinin ve Eksikliği

Esansiyel amino asitlerden bir tanesidir. Canlılarda, kreatin sentezi ve mantarların bazılarında mikrop öldürücü kimyasal oluşumunun sentezinde görev alır. Hücrelerin çoğalışı ve büyümesini sağlayan metabolik reaksiyonlarda kullanılır. L-Arginin büyüme hormonunu uyararak, büyümeye katkı sağlar.

Büyüme; boy, kilo ve baş çevresi izlenerek takip edilir. Büyümeyi, genetik, hormonal ve çevresel faktörler etkiler. Çevresel faktörlerden de en önemlisi beslenmedir. Beslenme yetersizliğinde boy uzaması etkilenip, kısa kalabilir.

Demir Minerali ve Eksikliği

Demir Eksikliği Anemisi; Demir eksikliği anemisi vücudunuzda yeterli demirin bulunmamasından kaynaklanan bir anemi türüdür. En sık görülen kansızlık nedenidir.

Demir Eksikliği Anemisi Neden Oluşur; Vücudunuzda yeterli demir bulunmaması demir eksikliği anemisine neden olur. Demir düzeylerinin düşük olmasının nedeni genellikle kan kaybı, kötü beslenme veya besinlerdeki demirin emilmesinde görülen yetersizliktir.

Kimler Demir Eksikliği Anemisi Riski Altındadır; Demir eksikliği anemisi her yaş grubunda ve her iki cinste de görülebilmekle birlikte özellikle; 6-24 aylık süt çocukları, küçük çocuklar, ergenlik dönemi, kadınlar ve kan kaybı olan yetişkinler demir eksikliği anemisi açısından en yüksek riske sahiptirler.

Bebeklerin ve küçük çocukların büyüyüp gelişebilmeleri için büyük miktarda demire gereksinimleri vardır. Zamanında doğmuş bebeklerin vücutlarında depolanmış bulunan demir hayatlarının ilk 4 ilâ 6 ayında tüketilir.

Uygun şekilde kullanılırsa, bebekler için demirden zenginleştirilmiş besinler veya demir takviyeleri bebeklerde ve küçük çocuklarda demir eksikliği anemisinin önlenmesine yardımcı olabilir.

Çok fazla inek sütü içen çocuklar demir eksikliği anemisi riski altında olabilirler. Süt demir açısından fakirdir, çok fazla süt alımı beslenmedeki demirden zengin gıdaların yerine geçebilir. Sütün aşırı miktarda tüketilmesi ayrıca çocuklarda demir emilimini olumsuz yönde etkileyebilir.

D Vitamini ve Eksikliği

D vitamini; yağda eriyen vitaminler arasında yer alan ve vücudumuzda ultraviyole-B ışınları teması ile oluşturulabilen, aynı zamanda diyetle de alınabilen bir hormondur. Günde 10-15 dakika güneş ışığı görmek vücudun yeterince D vitamini üretmesine neden olmasına karşın D vitamini eksikliği oldukça sık görülen bir durumdur. 

Yeterli D vitamini alımı ve serumda optimum D vitamini düzeyinin korunması sadece kemik, kalsiyum ve fosfor metabolizması için değil aynı zamanda genel sağlık ve iyilik hali için de çok önemlidir. Global sağlık problemi olarak D vitamini eksikliği ve yetersizliğinin, geniş spektrumlu akut ve kronik hastalıklar için bir risk olması muhtemeldir 

 D Vitaminine Neden İhtiyacımız Var; D vitamininin başlıca görevi gıdalar yoluyla alınan kalsiyum ve fosforun işlenmesidir. Kalsiyum ve fosfor kemik sağlığı için son derece önemli minerallerdir. Dolayısıyla D vitamini için öncelikli olarak kemik sağlığının korunması için önemli bir vitamin diyebiliriz.

Kemiklerin güçlü olması için D vitaminine ihtiyacımız var ancak D vitamini eksikliğinde sadece kemiklerimiz zayıflamıyor. Uzun süreli D vitamini eksikliğinin meme kanseri, kolon kanseri, pankreas kanseri, kalp hastalıkları, depresyon gibi pek çok ciddi hastalığı tetiklediği biliniyor.

Eksiklik oluşmaması için koruma dozları 0-1 yaş için 400 İÜ/gün, 1-70 yaş 600 İÜ/gün, 70 yaş üzeri 800 İÜ/gün olarak belirlenmiştir. Eksiklik tespit edildiğinde  tedavi edilmelidir.

Çinko Minerali ve Eksikliği

Çinko eksikliği; vücutta gereksinimi karşılayacak kadar çinkonun bulunmaması demektir. Çinko vücudumuzda en fazla karaciğer, pankreas, böbrek, kemik, kas ve dokularda bulunan bir mineraldir. Çinko vücudumuzda birçok hormona yardımcı olan çok önemli bir mineraldir. Ayrıca vücudun enfeksiyonlara karşı korunmasında ve hücresel bağışıklığın oluşumunda önemlidir. Hücre çoğalması, protein sentezi, DNA oluşturmak, yaraların iyileşmesi, cinsel fonksiyonların devamlılığı için de çinko mineraline ihtiyacımız vardır.

Çinko eksikliği; çinkodan yetersiz beslenme, alkol, çeşitli ilaç kullanımlarına, hemodiyaliz, HIV, romatoid artrit ve barsak sistemindeki bir emilim bozukluğuna bağlı artan kayıptan ya da hamilelik dönemleri gibi artan ihtiyaç kaynaklı olabilir. Ayrıca çeşitli bitkisel kaynaklı diyetlerin ya da çok düşük kalorili diyetlerinde eksikliğe neden olabildiği bilinmelidir.

Çinko Eksikliği Belirtileri Nelerdir

  • Enfeksiyon: Çinko bağışıklığı güçlendirir. Eksikliğinde ise bağışıklık zayıfladığı için en çok görülen belirtilerden biridir enfeksiyon.
  • Ciltte Açık Yaralar
  • Yaraların Geç İyileşmesi: Çinkonun hücre yenilenmesinde görevi vardır. Ve eğer kişide eksiklik söz konusu ise ciltte oluşan yaralarda geç iyileşme görülür.
  • Solgun görünüm
  • Çocuklarda gelişim geriliği: Çinko hücre, kas ve kemik gelişiminde etkin rol oynar eksiklik durumunda çocuklarda büyüme olumsuz etkilenir.
  • İştahsızlık
  • Depresyon
  • Tat ve Koku Duyusunda Hissizlik: Çinko beyinde gıda alımını kontrol eden bölgeyi uyarmaya yardımcı olmaktadır.
  • Saç Dökülmesi: Saç derisinin sağlığı ve saçların sağlıklı bir şekilde uzaması için çinkoya ihtiyacımız var.
  • Testosteron Hormonunda Azalma: Erkeklerde çinko testosteronun salgılanmasında yardımcıdır.
  • Hızlı Zayıflama: Bir anda hızlı bir şekilde zayıflayan insanların bazılarında yapılan araştırmalar sonucunda çinko eksikliği belirlenmiştir.
  • Hafıza Bozukluğu
  • Cinsel İsteksizlik
  • Akne: Çinko eksikliğinin çok sık rastlanan belirtilerindendir. Yapılan araştırmalar sonuncunda çinkonun oral alımı ile akneyi tetikleyici yağ ve bakteri oluşumunu engellediği görülmüştür. Aynı şekilde hormonlarında akne oluşumunda etkili olduğu bilinen bir gerçek ve çinko hormonları da dengeleyici etkisi olduğundan eksikliği akne oluşumunda etkilidir.
  • İshal: Yapılan çalışmalarda çinkonun ishal tedavisinde olumlu etkilerinin olduğu görülmüştür.
  • Kısırlık: Çinko cinsel organların gelişiminde etkin rol oynar. Kadınlarda hormonların düzenli çalışmasını sağlar.

Vitamin Mineral Eksikliklerinde Gıda Takviyeleri

Daha önce de bahsettiğimiz üzere şayet altta yatan başka bir sebep yok ise sağlıklı beslenip büyüyen çocuklarda vitamin-mineral eksikliği çok karşılaşılan bir durum değildir böyle durumlarda da vitamin-mineral takviyelerine ihtiyaç duyulmaz.

Fakat bazen yetersiz beslenme, gerekli vitamin ve minerallerin beslenilen gıdalardan alınamaması yada beslenin kişinin bünyesine bağlı besinlerdeki vitamin-minerallerin emilimi sorunları gibi nedenlerden ötürü çocuklar çok ihtiyaçları olan vitamin ve minerallerden mahrum kalabilmektedirler. Böyle durumlarda doktorunuza da danışarak gerekli vitamin-mineral takviyelerinin kullanılması oldukça faydalı olabilmektedir.